Alamat ng Saging

ni Antonio, Emilio Martinez

          Sa isang maliit na nayong nasa may libis ng kabundukan ay may pag-asawahang kilala ng madla sa tawag na Ba Saro at Da Intang. Pinagkalooban sila ng tadhana ng kaisa-isang anak na babae na walang iba kundi si Ana.        
          Nang maging ganap na dalaga si Ana, aya maraming humahanga sa kaniya hindi lamang dahil sa kanyang kagandahan, kundi dahil sa kanyang kabaitan, kayumian at ang pagiging magiliw nito sa pakikiharap at pakikipag-usap.
          Kabilang sa mga namimintuho kay Ana ang isang makisig na lalaki na ang pangalan ay Aging. Nang magpahayag ng pag-ibig si Aging kay Ana, napansin agad ng binata na may lihim na pagtatangi sa kaniya ang dalaga. Kaya’t hindi naman nagtagal at nagkaunawaan ang kanilang mga puso. Nagmamahalan sila, nguni’t kung malaki man ang pag-ibig ng binata kay Ana ay lalaong malaki ang pag-ibig ng dalaga kay Aging.
          Magiging napakatamis sana ang pagmamahalan ng dalawang puso kung hindi lamang sumalungat ang ama ng dalaga. Madalas na sabihin ni Ba Saro kay Ana, na huwag papanhikin sa kanilang tahanan si Aging. Muhing-muhi ang ama ni Ana sa binata.
-      Aba, anak, - paalala pa ni Ba Saro kay Ana, - hindi ka maaaring
buhayin ng mgandang lalaking lipi naman ng mga tamad! Hindi ko gusting mapagkikita dito sa ating tahanan ang batugang Aging na iyan...
          isang dapit-hapon, buhat sa inaararong bukid ay dumating sa kanilang tahanan si Ba Saro na sukbit sa baywang ang isang matalim na itak. Kanginang malayu-layo pa siya ay natanaw na niya sa may bintana ng kanilang mababang bahay ang pagniniig nina Ana at Aging. Nang mapadapit  siya ay namataan agad niyang ang kanang bisig ni Aging ay nakalatang pa sa may palababahan ng kanilang bahay.
          Sa matinding poot ni Ba Saro ay biglang sumulak ang kaniyang dugo at ito’y parang umakyat sa kanyang ulo. Kaya’t pagkatapat niya sa bintana at makitang nakalawit pa nang bahagya sa palababahan ang kamay ng binata, iyon at tinigpas niya ng taga.
          Nalaglag ang naputol na kamay ni Aging at dahil sa biglang pagkagulat at matinding pagkatakot nito ay kumaripas ng takbo ang binata. Hinabol ni Ba Saro si Aging nguni’t ang binata ay tuluyang nawala sa karimlan.
          Nananagis na nanaog si Ana at kinuha ang putol na kamay ng kasintahan. Wala siyang malamang gawin, kaya’t ang kamay na putol ay ibinaon niya sa noob ng kanilang bakuran.
          Kinabukasan ng umaga nang manaog si Ba Saro ay malabis ang kanyang pagtataka nang makitang may tumubong halaman sa kanilang bakuran. Ang mga dahon niyon ay malalapad at ang bawa’t buwig ng hinog na bungang madilaw-dilaw ay katulad ng isang kumpol ng mga daliri ng tao.
-      Ana! – sigaw ni Ba Saro sa anak, - ano bang halaman ireng biglang
tumubo sa ating bakuran?
          Nang Makita ni Ana ang buwig-buwig ng bunga ng halamang iyon ay naalala niya agad na ibinaon niya roon ang putol na kamay ni Aging. Kaya pabulalas niyang nasabi na:
-      Ama!... Iyan po si AGING!... ang putol na kamay ni Aging!
Mula noon, ang halamang iyon ay tinawag nilang SI AGING hanggang
sa kalaunan ay tinawag na SAGING na lamang.
          Bago namatay si Ba Saro ay pinagsisihan niya nang labis ang nagawa niyang katampalasanan sa kasintahan ng kanyang kaisa-isang anak na dalaga.

Alamat ng Mag-Asawang Sapa

ni Antonio, Emilio Martinez

          Sa matulaing bayan ng Sta. Maria, sa lalawigan ng Bulakan, ay may isang munting nayong kung tawagin hanggang ngayon ay Mag-asawang Sapaa. Kung bakit tinawag na Magasawang-Sapa ang nayong ito ay basahin ninyo ang maikling alamat na ito na nagkasalin-salin sa labi ng maraming matatanda
          Sa isang nayon sa bayan ng Sta. Maria, na may pinakamaraming puno ng mangga at may malawak na bukiring pinag-aanihan ng saganang palay, ay may isang mayamang angkan na wala naming naging anak kundi isang dalagang may pambihirang kagandahan. Ang matamis na palayaw ng dalagang iyon ay Epang at ang tunay na pangalan ay Josefa. Dahil sa kagandahan ni Epang ay maraming binata ang nagsasadya sa kanilang tahanan upang makipagsapalaran sa pag-ibig.
          Nguni’t sina Mang Andoy at Aling Berta, na mga magulang ng dalaga ay napakasungit, kaya malabis ang paghihigpit kay Eapang. Sino man ang binatang pumapanhik ng ligaw ay nabibigong makausap si Epang. Ang dalaga ay pinamamalagi sa loob ng sarili niyang silid at ang nakikiharap lamang sa mga namimintuho ay si Aling Berta.
          Dahil sa gayong masamang ugali ng mga magulang ni Epang, ang lahat ng binata sa buong nayong iyon, maging mayaman o mahirap, maging mangmang o marunong, ay nagkaisang huwag nang pakitunguhan ang masungit na mag-anak. Sa gayong paglayo ng mga binata ay inabot ni Epang ang magdanas ng matinding kalungkutan sa buhay.
          Subali’t isang umaga, na kaaalis lamang ni Aling Berta upang mamili ng ulam, sa kabayanan at si Mang Andoy naman ay katutungo rin sa kanilang tumanaan, sa pamimitas ni Epang ng mga bulaklak sa kanilang hardin ay bigla siyang nakarinig ng isang tinig na tumawag sa kanya;
-      Epang!... Epang!
Nang lumingon ang dalaga ay nakita niya ang isang binatang makisig.
Nakatinging lumapit sa kaniya ang binata at masuyong nagsalita:
-      Epang, nakikilala mo pa na ako?
-      Naku, ikaw pala, Running!- At nagunita ni Epang na si Running ang
Dating kalaru-laro niya sa kanilang tumana noong sila’y maliliit pa. Nguni’t napalayo ito nang ang mga magulang ni Runing ay magsipagsaka sa ibang nayong nasa kabila ng malaking sapa. Kaya’t  matagal silang nagkalayo ng binatang ngayo’y isa nang makisig na magsasaka.
-      Bakit ka naligaw ditto sa amin? – tanong ni Epang sa kababata.
-      Sapagka’t gabi-gabi’y napapanaginip kita, Epang. Napakaganda mo
nga pala ngayon. – at ang buong pananabik na tinitigan ni Runing ang dalaga.
          Napayuko si Epang, nguni’t parang biglang lumigaya ang kaniyang puso.
Mula noon, tuwing gabing kabilugan ang buwan ay lihim silang nag-uulayaw ni Runing sa kanilang hardin. Madaling nagkaunawaan ang kanilang mga puso hanggang sa sila ay magsumpaang; kamatayan lamang ang makahahadlang sa kanilang pag-iibigan.
          Nguni’t lingid sa kaalaman ng dalawa, lihim palang sinusubaybayan ni Aling Berta ang bawa’t kilos ni Epang. Isang gabi ay nagtulug-tulugan si Aling Berta; at nang maramdamang nanaog si Epang ay lihim na sinundan ito sa kanilang halamanan. Kaya’t nasaksihan niya ang pakikipag-ulayaw ng anak na dalaga  kay Runing.
-      Walang  bait na anak! – ang malakas na sigaw ni Aling berta, matapos
Lumapit sa dalawang nagsusumpaan sa pag-ibig. – Diyata’t nagagawa mo, anak, ang pakikipagtagpo sa walang hiyang ito? DIyata’t sa halip na sundin mo ang aking mga tagubilin ay lihim mo pang inaalisan ng dangal ang iyong magulang?... Isinusumpa ko kayong dalawa! At bilang parusa ay hindi na kayo makaaalis sa inyong kanauupang bangkong-kawayan iyan.
-      Inang!... Inang!... Pa... ta... wa... – at nagtangkang tumindig si Epang,
nguni’t hindi na niya maangat ang kaniyang bumigat na mga paa. Gayon din di Runing, hindi na rin nakatinag sa kaniyang pagkakaupo.
          Mula noo’y lumuha nang lumuha ang magkapiling na magkasintahang hindi na nakakilos sa pagkakaupo. At nang biglang kumulog at kumidlat, ay parang usok na naglaho ang magkasuyo; nguni’t sa pook na kanilang inupan ay sumipot ang magkatabing sapa, na kung tawagin hanggang ngayon ay Mag-asawang Sapa na naging pangalan tuloy ng nayong iyon.

Alamat ng Bigas

ni Antonio, Emilio Martinez

         Noong mga unang dako, ang bigas ay hindi nakikilala dito sa ating bayan. Ang karaniwang kinakain n gating mga ninuno ay mga bungangkahoy, gulay isda at ang karne ng maiilap na hayop na nahuhuli sa kagubatan na tulad ng usa, baboy ramo at mga ibon.
          Umano ang mga ninuno natin noon ay hindi marunong magbungkal ng lupa at hindi rin sila marunong mag-alaga ng mga hayop. Kapag sa tinatahanan nilang pook ay wala na rin mahuling isda at mga hayop, sila ay lilipat lamang sa ibang pook na sagana sa kanilang mga kinakailangan sa buhay.
          Sa gayong uri ng pamumuhay ay maliligaya naman sila. Karaniwan nang ang mga lalaki ay nagsisipangaso at ang mga babae nama’y nagsisipamitas ng mga bungang kahoy o kaya’y nagsisipamana ng mga ibon. Bagama’t pangkat-pangkat sila sa paghanap ng kanilang ikabubuhay, ang mahalaga’y ano mang pagkain ang makuha ng bawa’t pulutong ay pinaghahatian ng lahat, isang kaugaliang mahirap nang masaksihan sa panahong ito
          Minsan ay isang pulutong ng  mga nagsisipangaso ang nakarating sa may libis ng isang kabundukan dahil sa paghabol sa isang mailap na usa. Lubhang nahapo sila, kaya’t ibinaba ang kanilang mga dala-dalahan at nagsipagpahingalay sa lilim ng isang malaking punongkahoy.
          Walang anu-ano, mula sa gulod ng bundok ay may dumarating ng mga babaing ang anyo ay hindi pangkaraniwan. Sila’y pawing magaganda at ang kanilang mga katawan ay nababalot ng busilak na liwanag.
          Kinabahan ang pulutong ng mga mangangaso nang makitang ang mga iyon ay lumapit sa kanila. Dali-dali silang nagbangon ay nagbigay-galang sa mga bagong dating. Ang mga iyon pala ay mga bathala ng kabundukang iyon. Ang mga mangangaso ay inanyayahan sa isang piging na inihanda sa gulod ng bundok. Hindi naman sila nakatanggi sa anyayang iyon.
          Doon nakita ng mga mangangaso kung paano kinakatay ang mga hayop at kung papaanong ang pira-pirasong karne ng mga ito ay tinutubog at isinasalang sa apoy. Nakita din nila ang mga utusan ng mga bathala ay may kinuhang mga biyang na kawayang hinango sa nagliliyab na siga. Nang biyakin iyon ay may lamang mapuputing butyl ay pinagtumpuk-tumpok sa mga dahon ng saging na nakalatag sa ibabaw ng isang hapag na kawayan.
          Nang dumulog ang mga mangangaso sa hapag ay nagatubili sila sa pagkain.
-      Hindi po kami kumakain ng uod – anang isang mangangaso.
Napatawa ang mga bathala at masayang nagturing;
-      Ang mapuputingbutil na inyong nakikitang nangakatumpok sa dahon
Ay hindi uod. Iyan ay kanin o nilutong bigas, bunga iyan ng halamang damo na aming inalagaan dito sa bundok.
          Nang matikman ng mga mangangaso ang nilutong bigas ay lubos silang nasiyahan, kaya’t ang nahuli nilang baboy-ramo ay ipinagkaloob nilang lahat sa mga bathala. Bilang ganti naman ng mga bathala ay binigyan sila ng tigisang sakong puno ng mumunting butyl na kulay ginto.
-      Iyan ay palay, - anang mga bathala, upang maging bigas iyan ay
Inyong bayuhin, at kung bigas na ay inyong lutuin sa mga biyas ng kawayan na gaya nang makita ninyo rito. Ang ilang sako niyan ay inyong inyong binhiin at itanim sa binungkal na lupa kung tag-ulan at maaari na ninyong anihin sa tag-araw. Sapagka’t  alam naming ano man ang makuha niyong pagkain ay inyong paghahatian. Ipamahagi ninyo iyan sa inyong mga kapok at panatilihin ninyo ang inyong mabuting pagtitinginan.
          Buong kasiyahang-loob na tinalima ng mga mangangaso ang tagubiling iyon ng mga bathala; at mula noon ang bigas ay nakilala na ng ating mga ninuno, natuto silang magbungkal ng lupa at mag-alaga ng mga hayop.

Alamat ng Capiz

ni Antonio, Emilio Martinez

          Buhat nang lumunsad dito sa ating kapuluan ang bantog na si Magallanes, ang mga Kastila ay kumakalat na nang kumakalat sa iba’t-ibang pulo sa Kabisayaan. Bagama’t napatay ni Lapu-lapu si Magallanes sa pulong Maktan ang gayon ay hindi naging hadlang upang ang mga Kastila ay magpalipat-lipat sa iba’t-ibang bayan at lalawigan.
          May isang panahong ang maraming kawal na Kastila ay  lumunsad sa malalaking pulo ng Panay. Ang mga kawal na yaon ay pinamumunuan ng isang mabait na Heneral na ang pangalan ay Alejandro de la Cuesta. Ang mabait na Heneral at ang kanyang mga kawal ay nagsisihimpil sa baybaying-dagat. Buhat dito ay gumawa sila ng mga paglalakbay hanggang makarating sila sa isang pook na hindi nila alam kung ano ang pangalan ng pook na iyon.
          Sa paglalakad ng mga kawal na pinangungunahan ni Heneral de la Cuesta ay natanaw sila ng isang babaing naglalaba sa batis. Ang babaing iyon ay may kasamang dalawang anak na nang mga sandaling yao’y nagsisipaligo sa malinaw na batis.
          Naisipan ng pinunong Kastila na lapitan ang naglalabang babae upang itanong kung ano ang pangalan ng baying kanilang kinaroroonan. Nguni’t malayu-layo pa ang mga kawal na Kastila ay natanaw na sila ng naglalabang babae. Dali-dali nitong tinungo ang dalawang anak na kambal na naliligo, kinilik ang isa at matapos akayin ang isa pa ay tinangkang sumibad ng takbo.
          Sa buong buhay ng babaing iyon ay noon lamang siya nakakita ng kawal na Kastila, kaya’t sa malaking takot ay sinikap nitong makatakas agad. Nguni’t nakaiilang hakbang pa lamang siya, au ubod galang na lumapit ang pinunong Kastila at mapitagang nagtanong;
-      “Como se llama esta provincial?” na ang ibig sabihin ay “Ano ba ang
pangalan ng lalawigang ito?”
          Hindi naunawaan ng babaing iyon ang mga salitang yaon, nguni’t nang makitang ang nagtatanong na pinunong Kastila ay nakatinging mabuti sa kaniyang dalawang anak, na noo’y nakakapit sa kaniyang mga hita, inakala ng natatakot na ina na ang itinatanong sa kanya ay kung bakit magkamukhang-magkamukha ang dalawang bata. Dahil sa gayong akala ay nangangatal pa ang tinig na tumugon siya sa wikang Bisaya.
-      Capid... Capid... an gang ibig sabihin, ang dalawa niyang anak ay
KAMBAL, kaya magkamukha ang mga iyon.
          Yumukod pa ang pinunong Kastila at nagpasalamat bago nagpaalam sa babaing iyon. Sa pag-aakalang ang isinagot nitong “Capid”, ay siyang katugunan sa kanilang itinanong.
          Noon din ay itinala sa talaan ni Heneral de la Cuesta ang salitang “CAPID” at nagpapatuloy sila sa paglalakbay sa buong lalawigan. Subali’t nang sila’y nag-usap-usap na tungkol sa pangalan ng lalawigang kanilang narrating ay nahihirapan silang bigkasin ang salitang “Capid”, sapagka’t hindi angkop sa kanilang dila ang “d”. Kaya’t ang titik na ito ay binago ni Heneral de la Cuesta at pinalitan ng titik na “s”.
          Buhat noon, ang lalawigang iyon na naging isa sa mga lalawigan sa malaking pulo ng Panay sa Kabisayahan, sa halip na maging “Capid” ay kinilala ngayon at tinatawag na KAPIS. Ang pangalang ito ng lalawigan ng Kapis ay siyang naging bunga ng hindi pagkakaunawaan ng isang natatakot na ina at ng isang pinunong Kastila.

Alamat ng Sampaguita

ni Antonio, Emilio Martinez

Kapuwa lumaki sina Nita at Desto sa isang liblib na nayon na napakalayo sa lungsod ng Maynila. Gayon man, ay kinamulatan nilang nayonay sagana sa biyaya ng kalikasan, kaya’t sila’y nabubuhay nang masagana at mapayapa.
          Sa Nita ay siyang tinataguriang “tala ng nayon” dahil sa kaniyang tinataglay na pambihirang kagandahan. Hugis-puso at may mga labing kakulay ng saga. Nguni’t tangi sa angkin niyang kagandahan, taglay din ni Nita ang likas na kahinhinan at napakagiliw siyang kausapin.
          Si Desto ay isang naming makisig na binata, may matipunong pangangatawan, malakas at masipag. Siya ay magiliw ding mangusap at may kilos-maginoo. Kaya’t sa bunton ng mga nagingibig kay Nita, si Desto ang naging mapalad sa puso ang dalaga.
          Sa lilim ng isang malagong punong kahoy na nakayunyong sa isang batis, makailang ulit na magsumpaan sina Desto Nita, na sila ay magmamahalan sa habang buhay. Gayon man, sa puso ng dalaga ay madalas na mamahay ang pangamba.
-      Natatakot ako, Desto, nab aka baling araw ay makalimot ka rin sa
Akin, - ang minsa’y nasabi tuloy ni Nita sa kasuyo.
-      Huwag kang mag-isip ng ganyan, - ang matatag na tugon ni Desto. –
Maaaring malimot ko ang lahat ng bagay sa mundong, nguni’t kailanma’y hindi kita malilimot, Nita. Lalong hindi ko malilimot an gating sumpaan.
-      Nguni’t paano nga, kung ako’y iyong malimot? – usig pa rin ng dalaga.
-      Narito Nita ang aking matalim na punyal. – sabay abot sa dalaga nag
Hawak na patalim. – Sa sandaling magtaksil ako sa iyo ay maaaring gamitin mo ito upang kitilin ang aking buhay.
          Sa sinabing ito ng binata ay naging payapa na ang kalooban ni Nita. Umasa siyang hindi sisirain ni Desto ang matibay na kapangakuan nito.
          Subali’t nang mangibang bayan si Desto, pagkaraan lamang ng ilang buwan, ay nabalitaan ni Nita na ang katipan niyang binata ay napakasal sa ibang dalaga na higit na mayaman sa kanya. Lubos niyang natalos na tutuo pala ang gayong balita, at nakilala ni Nita, na ang marupok na puso ni Desto ay madaling  masilaw sa kislap ng salapi.
          Gayon man, malabis na dinamdam ni Nita ang paglililo ng katipan. Hindi mapagkatulog ang dalaga at parang ikamamatay niya ang ginawang iyon ni Desto. Nagunita tuloy niya ang matalim na punyal ma ipinagkaloob sa kaniya ng dating katipan.
          Isang gabing kabilugan ang buwan, ay nanaog si Nita nang palihim at nagtuloy sa may  lilim ng punong-kahoy na dati nilang pinag-uulayawan ni Desto. Pagdating niya sa tabi ng batis na iyon, ay inilabas sa kaniyang sukbitan ang matulis na punyal at iniukit sa balat ng punongkahoy na iyon ang salitang SINUSUMPA KITA.
          Ang ibig-sabihi’y sinusumpa niya ang naglililong si Desto.
          Pagkatapos tumungala si Nita sa langit at nagdasal;
-      Mahal naming Bathala, kung mabubuhay po ako nang lagging
Maligalig sa mundong ito sa habang panahon... kunin mo na po ako... at pinatatawad ko na siya!...
          Sa kung anong himala, matapos bigkasin ni Nita ang dasal na iyon, ay biglang naglaho ang liwanag ng kabilugang buwan. Nagdilim ang langit at gumughit ang matatalim na kidlat! ... at nang gabing yaon ay naglaho rin ang buong katauhan ni Nita.
          Kinabukasan sa paghahanap ng mga magulang ni Nita, natagpuan ng mga ito ang punyal na nakatarak sa balat ng punongkahoy na kinatitikan ng mga salitang SINUSUMPA KITA. At pagkaraan pa ng ilang araw, sa paligid ng punong kahoy na iyon, ay may nagsitubong mga halaman, na ang mapuputing bulaklak ay may mahinhing bangong nanunuot hanggang sa kaibuturan ng puso ng mga tao.
          Dahil sa ganap na paglalaho ni Nita, ang mga halamang iyon na nakapaligid sa nakaukit na salitang SINUSUMPA KITA ay tinawag ng lahat ang mga iyon na SAMPAGITA.

Alamat ng Dama de Noche

ni Antonio, Emilio Martinez

          Sa buong kapuluan ng Sulu na malapit sa Kamindanawan, ay may isang Sultan na napabantog sa kaniyang kabagsikan at katapangan. Siya ay si Sultan Baranggay na maraming pinasukong kaaway, kaya’t wala nang makapangahas na lumaban sa kanya. Nguni’t kung bantog man siya sa katapangan ay lalo siyang napatanyag sa pagkakaroon ng isang anak na Prinsesa na wala pang kapantay sa kagandahan.
          Ang marikit ma Prinsesa’y kilala sa pangalang Damartuha, na kung tawagin sa kanyang amang Sultan ay sa palayaw na Dama.
          Hindi nakakatakang si Dama ay sambahin ng mga Datu at mga binatang may dugong mahal. Nguni’t sino man sa mga dugong mahal na yaon, ay hindi iniibig ni Prinsesa Dama. Sa ganang Prinsesa, ay hindi siya tumitingin sa kayamanan, kabantugan o kakisigan ng isang binata. Siya ay naniniwala sa kadalisayan isang dakilang pag-ibig.
          Ang lagging libangan ni Prinsesa Dama ay ang mamasyal at mamitas ng mababangong bulaklak sa maluwang na harding nasa mahalamanang bakuran ng palasyo.
          Isang mabait na binatang hardinero ang nag-aalaga naman sa halamanan n Prinsesa. Ang binatang ito na buhat sa maralitang lipi ay si Galamu, na may kilos-maginoo, mapitagan at magiliw kausapin.
          Unti-unting nabuhos ang puso at kalooban ng Prinsesa Damartuha kay Galamu, hanggang sa ang binatang hardinero ay matuto na ring magmahal sa Prinsesa. Lihim silang nag-iibigan hanggang magsumpaang wlang sino mang magtataksil sa kanila.
          Nguni’t ang matamis na pagmamahalang yaon nina Prinsesa Dama at Galamu ay umabot din sa kaalaman ng Sultan. Hindi naatim ni Sultan Baranggay na makaisang palad ng niya ng kaniyang anak na Prinsesa, ang isang hamak na hardinero lamang. Kaya’t nang masubukan ang pagu-uusap ng dalawa, itinaon sa gabi ang tipanan ng magsing-irog, ang pagpapatapon kay Galamu sa malayong kagubatan.
          Nang gabing manaog ang Prinsesa upang makipag-ulayaw kay Gulamu sa halaman, ay hindi nga nakasipot ito ang binatang hardinero. Ang akala ni Prinsesa Dama ay nabalam lamang ang kasintahan, nguni’t nang maraming oras na ang nakalilipas, ay nahinuha niya ang dahilan ng hindi pagsipot ng katipan. Napaiyak siya at ang kaniyang puso’y natigib ng kalungkutan.
-      O, aming Alah! – ang himutok ng Prinsesa habang umaagos ang luha
sa kaniyang mga pisngi, - yayamang ikamamatay ko rin lamang ang pagkawala ng aking minamahal na si Galamu, sa sandaling ito’y gawin mo nap o akong isang halaman! Ibigin mo pong ang bulaklak ko’y maging walang kasimbago kung gabi, upang mapatunayan ko ang kadakilaan ng aking pag-ibig sa kaniya!
          Ang matampang na si Sultan Baranggay na nanunubok pala sa kaniyang anak ay bigla lamang nagtaka ng nakita niyang si Prinsesa Dmartuha’y unti-unting naging halamang nagkaroon agad ng mga bulaklak na namukod ang halimuyak sa ibang mga bulaklak.
-      O, Dama, aking anak! ... Nagyon gabi pinagsisihan ko ang aking
Nagawang pagkakasala sa iyo. Patawarin mo ako, aking anak! – At biglang nawalan ng malay ang Sultan.
          Mula noon ang halamang yaon na kung sa gabi’y nagsasabog ng natatanging bango sa loob ng halamanan ng Sultan ay tinawag ng marami na puno ng Dama, bilang alaala sa naglahong Prinsesa. Nang lumaon ay tinawag na itong “Dama de Noche”

Alamat ng Bulkang Taal

ni Antonio, Emilio Martinez

          Ayon sa sali’t-saling sabi ng matatanda, ang mga bayan at lalawigan sa Gitnang Luson, ay nahahati ng mga ilog at magubat na kabundukan. Bawa’t bayan naman ay pinamumunuan ng isang makapangyarihang lalaki na iginagalang at sinusunod ng lahat nasasakupan.
          Sa bayan ng Tagaytay ay may makapangyarihang matanda, na kung tawagin ng lahat ay si Lakan-Taal. Ang matandang ito ay siyang sinusunod ng mga tao, palibhasa’y mabuti at matalino ang kaniyang pamamahala.
          Ang mamamayan sa Tagaytay ay hindi lamang minsang nagkaroon ng pagpipista dahil sa tinatamasa nilang masaganang kabuhayan. Lagging umaani sila ng saganang kape, abukado at iba’t-iba pang mga bungang kahoy.
          Isang araw ay pinulong ni Lakan Taal ang lahat ng kaniyang kabig sa lilim ng isang malagong punongkahoy sa kaparangan.
-      Mga minamahal na nasasakupan ko, - malakas na pahayag ng
Makapangyarihan Lakan, - pinulong ko kayo ngayon upang sabihin sa inyo na mula sa araw na ito, ay ipinagbabawal ko sa kaninuman ang pag-akyat sa ituktok ng bundok na iyo., - at itinuro nito ang luntiang bundok na hindi kalayuan sa kanilang pinagpupulungan.
          Napatingin ang lahat sa itaas ng magandang bundok.
-      Tandaan niyong mabuti ang aking pagbabawal na ito, - pagwawakas
pa ng makapangyarihang Lakan.
          Buong pagkakaisang sumang ayon naman ang madla at nagsipanumpang tatalimahin nila ang utos ng kanilang puno.
          Walang anu-ano ay bigla na lamang naglaho ang matandang puno, kaya’t nagtataka at nagsipanggilalas ang lahat.
          Mahigit na isang taon ang lumipas, nguni’t ang makapanyarihan si Lakan Taal ay hindi na nila nakita. Gayon man, sa loob ng panahong iyon, ang madla ay nabuhay nang mapayapa at masagana na gaya rin nang dati.
          Sa kasabikan ng marami na malaman kung ano ang hiwaga ng bundok na yaon, ay napagkaisahan nilang akyatin ang taluktok ng nasabing bundok.
          Gayon na lamang ang kanilang pagkamangha nang Makita nilang sa itaas pala ng bundok na yon ay may malaking guwang na punong-puno ng mahahalagang perlas, Esmeralda, brilyante at mga ginto.
-      Naku! Kaya pala ayaw ipaakyat sa atin ang itaas ng bundok na ito, -
Anang isa sa kanila, - ay narito ang katakut-takot na kayamanan!
-      Oo nga, ano! – tugon ng isa pa. – Ang mabuti’y hakutin nating lahat
Ang kayamanang iyan upang iuwi sa ating bayan
-      Subali’t nang anyong kukunin na nila ang mga kayamanang iyon ay
Bigla na lamang nilang narinig ang malakas at makapangyarihang tinig ni Lakan-Taal na anya:
-      Sinuway ninyo ang aking utos! Nawa’y magkaroon ng lindol, ng
kidlat, ng kulog at malakas na unos!... At
          Halos hindi pa natatapos ang pangungusap ng Lakan, ay biglang kumidlat sa kumulog! Bigla ring lumindol hanggang sa ang bundok ay magbuga ng tipak-tipak na apoy na ikinasawi ng mga masuwaying tauhan ni Lakan-Taal.
          Magbuhat noon, ang gayong pangyayari ay nagkasalin-salin sa bibg ng madla, hanggang mabuo ang paniniwala ng marami, na ang bundok na yaon na naging bulkan ay ari ni Lakan-Taal. Ngayon ay tinatawag ito na Bulkan ng Taal.

Alamat ng Cotabato

ni Antonio, Emilio Martinez

          Nang panahon ng mga kastila, sa isang baying nasa pulo ng Mindanaw, ay may isang sultang napabantog sa kanyang katapangan. Siya ay si Sultang Karem na kilala sa buong kamindanawan, sapagka’t siya lamang ag tanging pinuno ng mga moron a hindi mapasuko ng mga kaaway na binyagan.
          Marami nang bayan at lalawigan sa Mindanaw ang nasakop na noon ng mga Kastila, nguni’t ang baying pinamumunuan ni Sultan Karem, kailanman ay hindi nila nagapi nang lubusan. Tuwing sasalakayin nila ang bayan ng matapang na Sultan, na malapit sa kabundukan, sa simula ay napapasok nila ang halos kalahati ng baying iyon, sapagka’t sila’y may baril; samantalang ang mga morong kampon ni Sultan Karem ay walang panlabang sandata kundi pana at kampilan lamang. Nguni’t tuwing sasapit ang gabi at mamamahinga ang mga sundalong Kastila, sila ay nagagapang ng matapang na kawal na moro. Kaya’t maraming nalalagas sa mga sundalong binyagan at kung may makatakas man ay ilan lamang.
          Sa gayon ng gayon, pinag-isipang mabuti ng mga pinunong Kastila kung paano nila magagapi nang lubusan ang baying nasasakupan ni Karem. Nguni’t pinag-isipan din naming mabuti ng matapang na Sultan kung paano sila hindi masasalakay ng mga kaaway na binyagan.
          Nagpatayo ang matapang na Sultan kung paano sila hindi na masasalakay ng mga kaaway na binyagan.
          Nagpatayo ang matapang na Sultan ng matibay na moog. Pinalagyan niya ng patung-patong na mga bato ang paligid ng baying kanyang nasasakupan. At nang mayari na ang batong tanggulan ng kanyang bayan ay saka pinulong ang kanyang mga kampon at ipinahayag sa lahat  ang ganito:
          Ngayon ay maaari nang ipakasal ang aking anak na Prinsesa Narduha kay Datu Kawil sa darating na pagbibilog ng buwan, sapagka’t hindi na tayo maaaring salakayin ng atin mga kaaway na banyagan. Matibay na matibay na an gating kulang-bato. Itinatagubilin ko lamang sa inyo na ipagtanggol natin ang kulang-bato ito kahi’t na tayong lahat ay maubos at mangamatay, kaysa tayo’y mapailalim sa kapangyarihan ng ibang hari.
          Sa gayong sinabi ng matapang na Sultan ay payukong sumang-ayon ang lahat ng kampon niya. Maging ang Prinsesa at si Datu Kawil ay nasiyahan sa gayong itinagubilin ni Sultan Karem. Nakahanda rin silang ipagtanggol ang kutang-batong ipinatayo ng kanilang naturang magulang.
          Nang dumating ang pagbibilog ng buwan at ikakasal na lamang sina Prinsesa Narduha at Datu Kawil ay siyang nagsalakay ang mga kastilang binyagan. Hindi lamang mga baril ang ginamit nilang sandata, kundi sa kauna-unahang pagkakataon ay noon sila gumamit ng malaking kanyon.
          Kinanyon ng mga kastila ang matibay na moog na bato. Nang mabuwag ang malaking bahagi ng matibay na kuta ay nagsi-akyat hanggang sa ibabaw ng moog ang mga kampon ng sultan at buong giting silang nakipaglaban sa pamamagitan ng mga pana at kampilan.
-      Magsisuko na kayo! – ang sigaw ng mga kawal na binyagan. – Mauubos kayong lahat kapag hindi kayo susuko!
-      Susuko kami, kungkami ay patay na! – ang tugon naman ni Datu
Kawil habang pigil niya sa kanyang bisig si Prinsesa Narduha. Gayundin ang sigaw ni Sultan Karem.
          At sa walang puknat na panganganyon ng mga Kastila ay naiwasak nila ang matibay na kutang baton ng mga moro, nguni’t ni isa man sa mga kampon ng matapang na sultan ay walang sumuko. Namatay silang lahat. Magakayakap na nasawi sina Datu Kawil at Prinsesa Narduha. Nguni’t nang matagpuan ang malapit nang mamatay na sugatang sultan, narinig ng punong-kawal na binyagan ang paputol-putol na sinabi ni Karem na: - ipag... tanggol... ang... kutang... bato!
          Mula noon ang baying iyon ay tinawag ng mga kastila na KOTABATO, na ang kahulugan ay “kutang-bato”

Alamat ng Marikina

ni Antonio, Emilio Martinez (Kuwentong Pampaaralan)

          Noong mga unang dako, sinasabing ang baying Marikina ay isang pook na masukal, sagana sa iba’t-ibang punong-kahoy, ay may madamong kapatagan. Tangi sa magandang tanawin ng kalikasan, sa pook na ito ay may isa rin kaayaayang batis na dinadaluyan ng malinis at malinaw na tubig. Kaya’t dito ay naglisaw lamang ang mga alagang baka, kalabaw, tupa at kambing.
          Nang mga panahong yaon, palibhasa’y ang mga tao ay nagkasiya na lamang sa pagpapalipat-lipat ng pook dahil sa pagpili ng mga lupang magagawang kaingin na mapagtatamnan ng palay, mais, kamote at iba’t-ibang gulay, kaya’t madalang ang bahay dito at ang karamiha’y yari sa mga kawayan a kugon lamang. Gayon man, ang buhay ng mga tao noon ay masagana at hindi nakikilala ang gutom.
          Kabilang sa mga naninirahan sa pook na ito ay mag-asawang Marta at Kanor, na may isang anak na dalagang ang pangalan ay Marina.
          Nagtataglay ng pambihirang kagandahan si Marina, kaya’t kung tawagin siya ng mga binatang humahanga sa kanya, ay anak ng kabilugang Buwan. Mangyari’y maganda ang pagkabilog ng kanyang mukha, makinis at maputing mamula-mula ang kulay ng pisngi, may mapupungay na mata at pantay-sakong ang kanyang maitim at alun-along buhok.
          Nguni’t lagi na lamang pinupuri si Marina ng kanyang mga talisuyo ay hindi niya nakikita ang sariling kagandahan; sapagka’t sa tuwina’y nakatuun ang kaniyang isip sa pagtawag sa Diyos. Wala siyang hilig sa layaw at karangyaan, kahi’t ang lagging idinadalangin ni Marina ay huwag siyang marahuyo sa matatamis na pangungusap ng sino mang binatang sumumasamo sa kanya. Lubos na katutubo sa dalaga ang pagkamaibigin sa katahimikan.
          Malabis naming ikinatuwa ng mag-asawang Marta at Kano rang namalas nilang likas na kabaitan ng kanilang anak na dalaga.
-      Baka kaya hindi magtagal sa atin si Marina, a, - ang minsa’y nasabi
Tuloy ni Aling Marta sa asawa. – Kinukuha raw agad ng Diyos ang mababait na anak e.
-      Kung anu-ano ang iniisip mo, - ang tugon ni Kanor kay Marta, - ang
Sabihin mo ay mababait na anak lamang ang nakapaglilingkod sa magulang.
          Isang hapon ay naisipan ni Marina na manaog at magtungo sa batis. Umupo siya sa isang malaking tipak na bato at nanalamin sa malinaw na tubig. Napagmasdan niya ng sariling larawan na bumibighani sa maraming binata sa kanilang pook. Napangiti si Marina, sapagak’t siya man ay humanga rin sa sarili niyang kagandahan.
          Naganyak si Marina na maligo sa batis sa pag-aakalang siya ay nag-iisa nang mga sandaling yaon. Muli niyang inilugay ang mahaba at alun-alon niyang buhok. Nguni’t nang magluunoy na lamang siya sa tubig ay biglang nakarinig siya ng isang tinig na anya:
-      Marikit ka, Marina!... Napakarikit mo, Marina!... Pinakamamahal kita!
Napagulat si Marina, kaya’t siya ay lumuhod at taimtim na nagdasal: -
Panginoon, kung ako po ay madadaig ng tuksong iyon... ay mabuti pang kunin Mo nap o ako!...
          Bigla namang nagdilim at gumuhit ang matatalim na kidlat. At walang abug-abog ay bumuhos ang malakas na ulan. Nang tumila ang ulan, sa kung anong hiwaga, ay nawala na si Marina, nguni’t sa buong paligid ng pook na iyon ay dinig na dinig ng mga tao ang mahabang alingawngaw na: Marikit ka, Marina!...
          Nang magkasalin-salin ang alingawngaw na yaon sa labi ng mga tao, pagkaraan ng maraming taon ay naging “MARIKINA,” na siya nang naging pangalan ng baying Marikina na ngayon ay nasasakop ng lalawigang Rizal.

Alamat ng Batangas

ni Antonio, Emilio Martinez (Kuwentong Pampaaralan)

          Kung saan nagmula ang pangalan ng mayamang lalawigang Batangan na ngayo’y lalong kilala sa tawag na Batanggas, ay siyang inihahayag ng maikling alamat na ito.
          Matagal nang panahon ang nakalilipas, nang ang isang pangkat ng mga Kastila ay maglibot sa isa sa mga lalawigan sa may timog sa Gitnang Luzon. Nang mga panahong iyon ay wala pang mga sasakyang kagaya ng awto, trak o diyep na tulad ngayon, kaya ang nagsisipaglibot na pangkat ng mga Kastilang iyon ay nagsisipaglakad lamang.
          Nakaratig sila sa mga pook na naggugubat sa sari-saring halaman at sa kapatagang tinutubuan ng iba’t-ibang punongkahoy. Doon sila nakakita ng mga puno ng kape, kakaw, abokado, suba, dalandan, dayap at kalamansi. Tangi sa kagandahan ng kailikasang iyan, ang mga Kastilang iyon ay nakarating pa rin sa isang malinaw na batis na may kaaya-ayang ugos ng tubig. Kaya’t libang na libang sila sa magagandang tanawin na kanilang namamasdan hanggang sa makarating sila sa isang pook na napakadalang ang bahay.
          Sa kababaan ng paglalakbay, ang pulutong na mga Kastila yaon ay inabot ng matinding gutom. Sa gayon ay nagpatuloy pa sila sa paglalakad, sapagka’t hangad nilang makasumpong ng taong mahihingian nila ng kahit kaunting pagkain.
          Hindi naman natagalan at sa kakalakad nila ay nakarating sila sa isang pook na may ilang taong gumagawa ng batalan ng isang bahay. Hindi nalalaman ng mga Kastila na ang nagsigawa ng nasabing batalan ay pawing bataris lamang, na ang ibig sabihin ay walang upa ang nagsisigawang mga anluwage. Iyan ay isang kaugalian ng mga Pilipino sa diwa ng kusang pagtutulungan, na maipagmamalaki sa Dulong Silangan.
          Ang mga Kastila ay lumapit sa mga taong yaon, na sa palagay nila ay mababait at mapitagan. Hindi naming nagakabula ang kanilang palagay, sapagka’t nang mapansin ng mga iyon na sila ay pagod at gutom ay binigyan sila ng pagkain. Gayon na lamang ang kanilang pasasalamat at habang sila’y nagkakainan ay sila-sila na rin ang nag-uusap tungkol sa kagandahang loob ng mga Pilipino.
          Nang ang mga Kastila ay makakain, bago umalis at nagpaalam ay magalang na nagtanong ang pinakapuno nila sa mga tao:
-      “Como, se llama esta provincial?”
Bagama’t ang itinatanong ng punong Kastila ay kung ano ang pangalan
ng lalawigang iyon, sa dahilang ang tanong ay binigkas sa wikang kastila, ay hindi siya naunawaan ng mga tao. Ang akala naman ng punong anluwage ang itinatanong niyon ay kung ano ang kanilang ginagawa, kaya siya ang nangahas na sumagot:
-      Batalan, senyor.
-      Batalan? – ulit ng tanong ng pinunong Kastila.
Sabay-sabay na tumango ang kaharap na mga tao kaya’t ang akala ng
Pinuno ay iyon na ang ngalan ng lalawigan. Hanggang sa umalis ay inusal-usal ang salitang BATALAN.
          Nang dumating sila sa kanilang kuwartel, dahil sa kalituhan sa kauusal sa salitang “batalan” ang naibigay tuloy sa kanilang pinakamataas na puno ay ang katagang BATANGAN. At mula nga noon iyon na ang naging pangalan ng nasabing lalawigan, na kaya lamang napalitan ng BANTANGGAS ay sa dahilan sa ating salitang BATANGAN ay hindi mabigkas na mabuti ng mga Kastila.

The Creation Story

Tagalog


The Creation Story

When the world first began there was no land, but only the sea and the sky, and between them was a kite[1]. One day the bird which had nowhere to light grew tired of flying about, so she stirred up the sea until it threw its waters against the sky. The sky, in order to restrain the sea, showered upon it many islands until it could no longer rise, but ran back and forth. Then the sky ordered the kite to light on one of the islands to build her nest, and to leave the sea and the sky in peace.

Now at this time the land breeze and the sea breeze were married, and they had a child which was a bamboo. One day when this bamboo was floating about on the water, it struck the feet of the kite which was on the beach. The bird, angry that anything should strike it, pecked at the bamboo, and out of one section came a man and from the other a woman.

Then the earthquake called on all the birds and fish to see what should be done with these two, and it was decided that they should marry. Many children were born to the couple, and from them came all the different races of people.

After a while the parents grew very tired of having so many idle and useless children around, and they wished to be rid of them, but they knew of no place to send them to. Time went on and the children became so numerous that the parents enjoyed no peace. One day, in desperation, the father seized a stick and began beating them on all sides.

This so frightened the children that they fled in different directions, seeking hidden rooms in the house - some concealed themselves in the walls, some ran outside, while others hid in the fireplace, and several fled to the sea.

Now it happened that those who went into the hidden rooms of the house later became the chiefs of the Islands; and those who concealed themselves in the walls became slaves. Those who ran outside were free men; and those who hid in the fireplace became negroes; while those who fled to the sea were gone many years, and when their children came back they were the white people.


[1] A bird something like a hawk.

Bulanawan and Aguio

_Bukidnon_ (_Mindanao_)

Langgona and his wife had twin boys named Bulanawan and Aguio. One

day, when they were about two years old, the mother took Bulanawan to

the field with her when she went to pick cotton. She spread the fiber

she had gathered the day before on the ground to dry near the child,

and while she was getting more a great wind suddenly arose which

wound the cotton around the baby and carried him away. Far away to

a distant land the wind took Bulanawan, and in that place he grew

up. When he was a man, he became a great warrior. [121]

One day while Bulanawan and his wife were walking along the seashore,

they sat down to rest on a large, flat rock, and Bulanawan fell

asleep. Now Aguio, the twin brother of Bulanawan, had become a great

warrior also, and he went on a journey to this distant land, not

knowing that his brother was there. It happened that he was walking

along the seashore in his war-dress  [122] on this same day, and when

he saw the woman sitting on the large, flat rock, he thought her very

beautiful, and he determined to steal her.

As he drew near he asked her to give him some of her husband's

betel-nut to chew, and when she refused he went forward to fight her

husband, not knowing they were brothers. As soon as his wife awakened

him Bulanawan sprang up, seized her, put her in the cuff of his sleeve,

[123] and came forth ready to fight. Aguio grew very angry at this, and

they fought until their weapons were broken, and the earth trembled.

Now the two brothers of the rivals felt the earth tremble although they

were far away, and each feared that his brother was in trouble. One

was in the mountains and he started at once for the sea; the other was

in a far land, but he set out in a boat for the scene of the trouble.

They arrived at the same time at the place of battle, and they

immediately joined in it. Then the trembling of the earth increased

so much that Langgona, the father of Aguio and Bulanawan, sought out

the spot and tried to make peace. But he only seemed to make matters

worse, and they all began fighting him. So great did the disturbance

become that the earth was in danger of falling to pieces.

Then it was that the father of Langgona came and settled the trouble,

and when all were at peace again they discovered that Aguio and

Bulanawan were brothers and the grandsons of the peacemaker.

How Children Became Monkeys

_Bukidnon_ (_Mindanao_)

One day a mother took her two children with her when she went to

color cloth. Not far from her home was a mud hole [119] where the

carabao liked to wallow, and to this hole she carried her cloth,

some dye pots, and two shell spoons.

After she had put the cloth into the mud to let it take up the dark

color, she built a fire and put over it a pot containing water and

the leaves used for dyeing. Then she sat down to wait for the water

to boil, while the children played near by.

By and by when she went to stir the leaves with a shell spoon, some

of the water splashed up and burned her hand, so that she jumped and

cried out. This amused the children and their laughter changed them

into monkeys, and the spoons became their tails. [120]

The nails of the monkeys are still black, because while they were

children they had helped their mother dye the cloth.

Magbangal

_Bukidnon_ (_Mindanao_)

Magbangal was a good hunter, and he often went to a certain hill

where he killed wild pigs for food. One night as it was nearing the

planting season, he sat in his house thinking, and after a long time

he called to his wife. She came to him, and he said:

"Tomorrow I shall go to the hill and clear the land for our planting,

but I wish you to stay here."

"Oh, let me go with you," begged his wife, "for you have no other

companion."

"No," said Magbangal, "I wish to go alone, and you must stay at home."

So finally his wife agreed, and in the morning she arose early to

prepare food for him. When the rice was cooked and the fish ready

she called him to come and eat, but he said:

"No, I do not want to eat now, but I will return this afternoon and

you must have it ready for me."

Then he gathered up his ten hatchets and bolos, [118] a sharpening

stone, and a bamboo tube for water, and started for the hill. Upon

reaching his land he cut some small trees to make a bench. When it

was finished, he sat down on it and said to the bolos, "You bolos must

sharpen yourselves on the stone." And the bolos went to the stone and

were sharpened. Then to the hatchets he said, "You hatchets must be

sharpened," and they also sharpened themselves.

When all were ready, he said: "Now you bolos cut all the small brush

under the trees, and you hatchets must cut the large trees." So the

bolos and the hatchets went to work, and from his place on the bench

Magbangal could see the land being cleared.

Magbangal's wife was at work in their house weaving a skirt, but

when she heard the trees continually falling she stopped to listen

and thought to herself, "My husband must have found many people to

help him clear our land. When he left here, he was alone, but surely

he cannot cut down the trees so fast. I will see who is helping him."

She left the house and walked rapidly toward the field, but as she

drew nearer she proceeded more slowly, and finally stopped behind

a tree. From her hiding-place, she could see her husband asleep on

the bench, and she could also see that the bolos and hatchets were

cutting the trees with no hands to guide them.

"Oh," said she, "Magbangal is very powerful. Never before have I

seen bolos and hatchets working without hands, and he never told me

of his power."

Suddenly she saw her husband jump up, and, seizing a bolo, he cut

off one of his own arms. He awoke and sat up and said:

"Someone must be looking at me, for one of my arms is cut off."

When he saw his wife he knew that she was the cause of his losing

his arm, and as they went home together, he exclaimed:

"Now I am going away. It is better for me to go to the sky where I

can give the sign to the people when it is time to plant; and you

must go to the water and become a fish."

Soon after he went to the sky and became the constellation Magbangal;

and ever since, when the people see these stars appear in the sky,

they know that it is time to plant their rice.

The Flood Story

_Bukidnon_ (_Mindanao_)

A long time ago there was a very big crab [115] which crawled into

the sea. And when he went in he crowded the water out so that it ran

all over the earth and covered all the land.

Now about one moon before this happened, a wise man had told the people

that they must build a large raft. [116] They did as he commanded and

cut many large trees, until they had enough to make three layers. These

they bound tightly together, and when it was done they fastened the

raft with a long rattan cord to a big pole in the earth.

Soon after this the floods came. White water poured out of the hills,

and the sea rose and covered even the highest mountains. The people

and animals on the raft were safe, but all the others drowned.

When the waters went down and the raft was again on the ground,

it was near their old home, for the rattan cord had held.

But these were the only people left on the whole earth.

How the Moon and the Stars Came to Be

_Bukidnon_ (_Mindanao_)

One day in the times when the sky was close to the ground a spinster

went out to pound rice. [113] Before she began her work, she took

off the beads from around her neck and the comb from her hair, and

hung them on the sky, which at that time looked like coral rock.

Then she began working, and each time that she raised her pestle into

the air it struck the sky. For some time she pounded the rice, and

then she raised the pestle so high that it struck the sky very hard.

Immediately the sky began to rise, [114] and it went up so far that

she lost her ornaments. Never did they come down, for the comb became

the moon and the beads are the stars that are scattered about.

Tilin, The Rice Bird

_Igorot_

One day when a mother was pounding out rice to cook for supper,

her little girl ran up to her and cried:

"Oh, Mother, give me some of the raw rice to eat."

"No," said the mother, "it is not good for you to eat until it is

cooked. Wait for supper."

But the little girl persisted until the mother, out of patience, cried:

"Be still. It is not good for you to talk so much!"

When she had finished pounding the rice, the woman poured it into a

rice winnower and tossed it many times into the air. As soon as the

chaff was removed she emptied the rice into her basket and covered it

with the winnower. Then she took the jar upon her head, and started

for the spring to get water.

Now the little girl was fond of going to the spring with her mother,

for she loved to play in the cool water while her mother filled the

jars. But this time she did not go, and as soon as the woman was

out of sight, she ran to the basket of rice. She reached down to

take a handful of the grain. The cover slipped so that she fell,

and was covered up in the basket.

When the mother returned to the house, she heard a bird crying,

"King, king, nik! nik! nik!" She listened carefully, and as the

sound seemed to come from the basket, she removed the cover. To her

surprise, out hopped a little brown rice bird, and as it flew away

it kept calling back:

"Goodbye, Mother; goodbye, Mother. You would not give me any rice

to eat."

The Tattooed Men

_Igorot_

Once there were two young men, very good friends, who were unhappy

because neither of them had been tattooed. [110] They felt that they

were not as beautiful as their friends.

One day they agreed to tattoo each other. One marked the breast and

back of the other, his arms and legs, and even his face. And when he

had finished, he took soot off the bottom of a cooking-pot and rubbed

it into all the marks; and he was tattooed beautifully.

The one who had done the work said to the other:

"Now, my friend, you are very beautiful, and you must tattoo me."

Then the tattooed one scraped a great pile of black soot off the

cooking-pots, and before the other knew what he was about, he had

rubbed it all over him from the top of his head to the bottom of his

feet; and he was very black and greasy. The one who was covered with

soot became very angry and cried:

"Why do you treat me so when I tattooed you so carefully?"

They began to fight, but suddenly the beautifully tattooed one became

a great lizard which ran away and hid in the tall grass, while the

sooty one became a crow and flew away over the village.

How the First Head was Taken

_Igorot_

One day the Moon, who was a woman named Kabigat, sat out in the yard

making a large copper pot. The copper was still soft and pliable like

clay, and the woman squatted on the ground with the heavy pot against

her knees while she patted and shaped it. [106]

Now while she was working a son of Chal-chal, the Sun, came by and

stopped to watch her mould the form. Against the inside of the jar she

pressed a stone, while on the outside with a wooden paddle dripping

with water she pounded and slapped until she had worked down the

bulges and formed a smooth surface.

The boy was greatly interested in seeing the jar grow larger, more

beautiful, and smoother with each stroke, and he stood still for some

time. Suddenly the Moon looked up and saw him watching her. Instantly

she struck him with her paddle, cutting off his head.

Now the Sun was not near, but he knew as soon as the Moon had cut off

his son's head. And hurrying to the spot, he put the boy's head back

on, and he was alive again.

Then the Sun said to the Moon, "You cut off my son's head, and because

you did this ever after on the earth people will cut off each other's

heads."

Lumawig on Earth

_Igorot_

One day when Lumawig, [100] the Great Spirit, looked down from his

place in the sky he saw two sisters gathering beans. And he decided

to go down to visit them. When he arrived at the place he asked them

what they were doing. The younger, whose name was Fukan, answered:

"We are gathering beans, but it takes a long time to get enough,

for my sister wants to go bathing all the time."

Then Lumawig said to the older sister:

"Hand me a single pod of the beans."

And when she had given it to him, he shelled it into the basket and

immediately the basket was full. [101] The younger sister laughed at

this, and Lumawig said to her:

"Give me another pod and another basket."

She did so, and when he had shelled the pod, that basket was full

also. Then he said to the younger sister:

"Go home and get three more baskets."

She went home, but when she asked for three more baskets her mother

said that the beans were few and she could not need so many. Then

Fukan told her of the young man who could fill a basket from one pod

of beans, and the father, who heard her story, said:

"Go bring the young man here, for I think he must be a god."

So Fukan took the three baskets back to Lumawig, and when he had

filled them as he did the other two, he helped the girls carry them

to the house. As they reached their home, he stopped outside to cool

himself, but the father called to him and he went up into the house

and asked for some water. The father brought him a cocoanut shell full,

and before drinking Lumawig looked at it and said:

"If I stay here with you, I shall become very strong."

The next morning Lumawig asked to see their chickens, and when they

opened the chicken-coop out came a hen and many little chicks. "Are

these all of your chickens?" asked Lumawig; and the father assured

him that they were all. He then bade them bring rice meal that he

might feed them, and as the chickens ate they all grew rapidly till

they were cocks and hens.

Next Lumawig asked how many pigs they had, and the father replied

that they had one with some little ones. Then Lumawig bade them fill

a pail with sweet potato leaves and he fed the pigs. And as they ate

they also grew to full size.

The father was so pleased with all these things that he offered his

elder daughter to Lumawig for a wife. But the Great Spirit said he

preferred to marry the younger; so that was arranged. Now when his

brother-in-law learned that Lumawig desired a feast at his wedding,

he was very angry and said:

"Where would you get food for your wedding feast? There is no rice,

nor beef, nor pork, nor chicken,"

But Lumawig only answered, "I shall provide our wedding feast."

In the morning they all set out for Lanao, for Lumawig did not care

to stay any longer in the house with his brother-in-law. As soon as

they arrived he sent out for some tree trunks, but the trees that

the people brought in were so small that Lumawig himself went to the

forest and cut two large pine trees which he hurled to Lanao.

When the people had built a fire of the trees he commanded them to

bring ten kettles filled with water. Soon the water was boiling hot

and the brother-in-law laughed and said:

"Where is your rice? You have the boiling water, but you do not seem

to think of the rice."

In answer to this Lumawig took a small basket of rice and passed

it over five kettles and they were full. Then he called "Yishtjau,"

and some deer came running out of the forest. These were not what he

wanted, however, so he called again and some pigs came. He told the

people that they were each to catch one and for his brother-in-law

he selected the largest and best.

They all set out in pursuit of the pigs and the others quickly caught

theirs, but though the brother-in-law chased his until he was very

tired and hot he could not catch it Lumawig laughed at him and said:

"You chase that pig until he is thin and still you cannot catch it,

though all the others have theirs."

Thereupon he grasped the hind legs of the pig and lifted it. All the

people laughed and the brother-in-law said:

"Of course you can catch it, because I chased it until it was tired."

Lumawig then handed it to him and said, "Here, you carry it." But no

sooner had the brother-in-law put it over his shoulder than it cut

loose and ran away.

"Why did you let it go?" asked Lumawig. "Do you care nothing for it,

even after I caught it for you? Catch it again and bring it here."

So the brother-in-law started out again, and he chased it up stream

and down, but he could not catch it. Finally Lumawig reached down

and picked up the pig and carried it to the place where the others

were cooking.

After they had all eaten and drunk and made their offerings to the

spirits, Lumawig said:

"Come, let us go to the mountain to consult the omen concerning the

northern tribes."

So they consulted the omen, but it was not favorable, and they were

starting home when the brother-in-law asked Lumawig to create some

water, as the people were hot and thirsty.

"Why do you not create water, Lumawig?" he repeated as Lumawig paid

no attention to him. "You care nothing that the people are thirsty

and in need of drink."

Then they quarreled and were very angry and Lumawig

said to the people, "Let us sit down and rest."

While they rested, Lumawig struck the rock with his spear and water

came out. [102] The brother-in-law jumped up to get a drink first, but

Lumawig held him back and said he must be the last to drink. So they

all drank, and when they had finished, the brother-in-law stepped up,

but Lumawig gave him a push which sent him into the rock and water

came from his body.

"You must stay there," said Lumawig, "because you have troubled me

a great deal." And they went home, leaving him in the rock.

Some time after this Lumawig decided to go back to the sky to live,

but before he went he took care that his wife should have a home. He

made a coffin of wood [103] and placed her in it with a dog at her

feet and a cock at her head. And as he set it floating on the water,

[104] he told it not to stop until it reached Tinglayen. Then, if

the foot end struck first, the dog should bark; and if the head end

was the first to strike, the cock should crow. So it floated away,

and on and on, until it came to Tinglayen.

Now a widower was sharpening his ax on the bank of the river, and when

he saw the coffin stop, he went to fish it out of the water. On shore

he started to open it, but Fugan cried out, "Do not drive a wedge,

for I am here," So the widower opened it carefully and took Fugan up

to the town, and then as he had no wife of his own, he married her.